Czy pregabalina jest psychotropem i czy uzależnia

Skąd w ogóle bierze się to pytanie

Składają się na nie trzy rzeczy. Po pierwsze, nazwa: pregabalina jest strukturalnym analogiem kwasu gamma-aminomasłowego, czyli GABA, głównego przekaźnika hamującego w mózgu. Skojarzenie z lekami uspokajającymi nasuwa się samo.

Po drugie, zastosowanie. W Unii Europejskiej lek jest zarejestrowany między innymi w zaburzeniu lękowym uogólnionym, więc pacjenci spotykają go w kontekście psychiatrycznym, a nie tylko neurologicznym.

Po trzecie, przepisy w innych krajach. W Wielkiej Brytanii pregabalina została w 2019 roku objęta kontrolą jako substancja klasy C. To zasadnie budzi pytanie, jak wygląda jej status w Polsce.

Co mówi kategoria dostępności w Polsce

W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych wszystkie preparaty zawierające pregabalinę mają kategorię dostępności Rp, czyli wydawane z przepisu lekarza. Nie mają kategorii Rpw, którą oznacza się produkty zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe podlegające szczególnym zasadom.

W praktyce oznacza to, że recepta na pregabalinę jest zwykłą receptą, bez rygorów zarezerwowanych dla preparatów z wykazów substancji kontrolowanych.

To jest odpowiedź na literalnie zadane pytanie. Formalnie, w rozumieniu polskich przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii, pregabalina nie jest zaliczona do substancji psychotropowych. Status prawny bywa jednak zmieniany, więc przy wątpliwościach rozstrzygające jest aktualne brzmienie przepisów i kategoria podana w Charakterystyce Produktu Leczniczego.

Dlaczego status prawny to nie to samo co bezpieczeństwo

Brak wpisu na listę substancji kontrolowanych nie oznacza braku ryzyka. Charakterystyka Produktu Leczniczego pregabaliny zawiera wprost ostrzeżenie o zgłaszanych przypadkach nadużywania, uzależnienia oraz przyjmowania dawek wyższych niż zalecane.

Ostrzeżenie to nie powstało teoretycznie. Wynika z obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu, w szczególności u osób z uzależnieniem od innych substancji w wywiadzie. To właśnie ta grupa wymaga szczególnej uwagi przy ocenie zasadności leczenia.

Dlatego lekarz pyta o uzależnienia, o alkohol i o wcześniejsze leczenie substytucyjne. Nie jest to ocena moralna pacjenta, tylko element oceny ryzyka wynikający z dokumentacji leku.

Mechanizm, który tłumaczy działanie przeciwlękowe

Mimo podobieństwa nazwy pregabalina nie pobudza receptorów GABA i nie działa jak benzodiazepiny. Wiąże się z podjednostką alfa-2-delta zależnych od napięcia kanałów wapniowych w zakończeniach nerwowych.

Skutkiem jest zmniejszony napływ wapnia do nadmiernie pobudzonych zakończeń, a więc mniejsze uwalnianie przekaźników pobudzających, w tym glutaminianu. To działa hamująco na struktury odpowiedzialne za reakcję lękową, choć droga jest zupełnie inna niż w przypadku leków uspokajających.

Ta różnica mechanizmu ma znaczenie praktyczne. Objawy niepożądane, interakcje i zasady kończenia leczenia wyglądają inaczej niż przy benzodiazepinach i nie da się ich przenieść przez analogię.

Czego pregabalina nie zastępuje

W leczeniu przewlekłych zaburzeń lękowych podstawą pozostaje połączenie oddziaływań psychoterapeutycznych i farmakoterapii dobranej indywidualnie. Wybór konkretnego leku zależy od rozpoznania, chorób współistniejących, wcześniejszego przebiegu leczenia i preferencji pacjenta.

Fora internetowe potrafią stworzyć wrażenie, że istnieje jeden preparat, który u wszystkich zadziała. Takiego preparatu nie ma i to nie jest kwestia niedoinformowania, tylko różnic w mechanizmie choroby u konkretnych osób.

Jeżeli objawy lękowe utrudniają Ci funkcjonowanie, właściwym krokiem jest rozmowa z lekarzem o całości obrazu, a nie próba dobrania sobie leku po nazwie. Lekarz oceni zasadność leczenia farmakologicznego i jego formę.

Ma to także znaczenie przy wyborze konsultacji. Jeżeli pregabalina ma dotyczyć wskazania psychiatrycznego, czyli zaburzenia lękowego uogólnionego, właściwa jest konsultacja psychiatryczna, a nie zwykła konsultacja ogólna. Jeżeli chodzi o ból neuropatyczny albo o leczenie wspomagające padaczki, sprawę prowadzi lekarz w ramach konsultacji ogólnej. O tym, który tor jest właściwy, decyduje wskazanie, a nie sama nazwa leku.

Osobno trzeba powiedzieć o bezpieczeństwie. Leki przeciwpadaczkowe jako grupa mają w Charakterystyce Produktu Leczniczego ostrzeżenie o możliwości pojawienia się myśli i zachowań samobójczych, a pregabalina do tej grupy należy; dotyczy to również jej samej, bo takie przypadki zgłaszano u pacjentów ją przyjmujących. Jeżeli pojawiają się u Ciebie myśli o odebraniu sobie życia, skontaktuj się z lekarzem bez czekania na termin wizyty. Całodobowe wsparcie: 116 123 oraz 800 70 2222, a w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia numer 112.

Sygnały nadużywania, o których piszą fora

Opisywane wzorce są dość powtarzalne: przyjmowanie dawek wyższych niż zalecone w poszukiwaniu efektu euforyzującego, skracanie odstępów, mieszanie z alkoholem lub z lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy, poszukiwanie kolejnych recept u różnych lekarzy.

Ostatni z tych elementów jest szczególnie niebezpieczny farmakologicznie. Połączenie pregabaliny z opioidami lub z alkoholem może prowadzić do spłycenia oddechu, a ryzyko rośnie u osób z chorobami układu oddechowego i u seniorów.

Jeżeli rozpoznajesz u siebie któryś z tych wzorców, to jest właśnie moment na rozmowę z lekarzem, a nie na odstawienie w tajemnicy. Im wcześniej sytuacja zostanie omówiona, tym więcej możliwości postępowania ma lekarz, choć samo wyjście z uzależnienia bywa procesem długim i zwykle wymaga wsparcia specjalistycznego.

Odstawienie: dlaczego nie z dnia na dzień

Po dłuższym przyjmowaniu układ nerwowy przystosowuje się do obecności leku. Nagłe przerwanie zostawia go w stanie nadmiernej pobudliwości, stąd bezsenność, niepokój, potliwość, nudności, ból głowy i nasilenie dolegliwości, z powodu których leczenie rozpoczęto.

U osób leczonych z powodu padaczki dochodzi ryzyko napadu drgawkowego. Z tego względu Charakterystyka Produktu Leczniczego przewiduje stopniowe kończenie leczenia, przez okres co najmniej tygodnia, według schematu ustalonego przez lekarza.

Objawy odstawienne bywają mylone z powrotem choroby. To ważne rozróżnienie, bo prowadzi do różnych decyzji, a rozstrzygnąć je potrafi tylko lekarz znający przebieg Twojego leczenia.

Jak czytać relacje z forów

Fora mają realną wartość: pokazują, jak leczenie wygląda w codziennym życiu, o czym rzadko mówi się na wizycie. Mają też systematyczne zniekształcenie, o którym warto pamiętać.

Piszą przede wszystkim osoby z problemem albo ze skrajnym doświadczeniem. Pacjent, u którego leczenie przebiegło spokojnie, zwykle nie zakłada wątku. Obraz wyłaniający się z takich wpisów jest więc przesunięty w stronę powikłań.

Traktuj relacje jako listę pytań do lekarza, a nie jako źródło rozstrzygnięć. Rzetelne informacje o konkretnym preparacie znajdziesz w jego ulotce i Charakterystyce Produktu Leczniczego w Rejestrze Produktów Leczniczych, a informacje o e-receptach i dokumentacji na pacjent.gov.pl.