Migrena oczna: co naprawdę dzieje się z widzeniem

Trzy różne zjawiska pod jedną nazwą

Gdy pacjent mówi „migrena oczna”, najczęściej ma na myśli aurę wzrokową, czyli zaburzenie widzenia poprzedzające ból głowy. To zdecydowanie najczęstsza sytuacja i dotyczy przetwarzania obrazu w mózgu, a nie samego oka.

Znacznie rzadziej chodzi o migrenę siatkówkową, w której zaburzenie widzenia obejmuje wyłącznie jedno oko. To odrębne rozpoznanie o innym mechanizmie i innych konsekwencjach.

Trzecia grupa to sytuacje, które wyglądają jak aura, ale mają zupełnie inne podłoże. Ta grupa jest powodem, dla którego pierwszy epizod zaburzeń widzenia zawsze wymaga oceny lekarskiej, a nie samodzielnej diagnozy z wyszukiwarki.

Aura wzrokowa: fala w korze potylicznej

Za aurę odpowiada rozprzestrzeniająca się depresja korowa. Przez korę wzrokową w płacie potylicznym przechodzi wolna fala pobudzenia, po której neurony na kilka minut milkną. Fala przesuwa się z prędkością kilku milimetrów na minutę.

Ta prędkość tłumaczy typowy przebieg objawu. Zaczyna się od niewielkiej migoczącej plamki w środku pola widzenia, która przez kilkanaście minut powiększa się w stronę obwodu, często przybierając kształt łuku z ząbkowaną, mieniącą się krawędzią. Za krawędzią zostaje obszar, w którym po prostu nic nie widać.

Aura trwa zwykle od pięciu do sześćdziesięciu minut i ustępuje całkowicie, zwykle przed pojawieniem się bólu głowy albo równocześnie z jego początkiem.

Dlaczego zygzak dotyczy pola widzenia, a nie oka

Kora wzrokowa w jednej półkuli przetwarza obraz z odpowiadającej jej połowy pola widzenia obu oczu, a nie obraz z jednego oka. Skoro fala przechodzi przez korę jednej półkuli, objaw obejmuje tę samą połowę pola widzenia w obu oczach jednocześnie.

Stąd bierze się prosty test, o który pyta lekarz. Zasłoń na chwilę jedno oko, potem drugie. Jeżeli zaburzenie widać przy obu oczach po tej samej stronie, źródło leży w mózgu. Jeżeli znika po zasłonięciu jednego oka, sprawa dotyczy oka lub nerwu wzrokowego.

Wielu pacjentów odbiera aurę jako problem oka, bo tak ją odczuwa. To zrozumiałe, ale mylące, i właśnie dlatego warto wykonać ten test w trakcie epizodu, a wynik zapamiętać na rozmowę z lekarzem.

Migrena siatkówkowa: gdy naprawdę chodzi o jedno oko

To rozpoznanie stawia się rzadko. Polega na powtarzających się epizodach zaburzeń widzenia ograniczonych do jednego oka: migotania, ubytku w polu widzenia albo krótkotrwałej utraty widzenia, po których zwykle następuje ból głowy.

Mechanizm wiąże się ze zjawiskami naczyniowymi w obrębie krążenia ocznego. Rozpoznanie stawia się przez wykluczenie, bo jednooczne zaburzenia widzenia mogą wynikać z przyczyn wymagających pilnego leczenia.

Praktyczny wniosek jest jednoznaczny. Nawracające jednooczne zaburzenia widzenia to sytuacja dla okulisty i neurologa, a nie temat do samodzielnego rozstrzygnięcia. Lekarz oceni zasadność dalszej diagnostyki i badań obrazowych.

Aura bez bólu głowy

Zdarza się, że aura występuje samodzielnie, a ból głowy nie pojawia się wcale. Jest to opisane zjawisko i częściej dotyczy osób po pięćdziesiątym roku życia, także takich, które w młodości miały klasyczne napady z bólem.

Problem polega na tym, że izolowana aura wygląda niepokojąco podobnie do przemijającego napadu niedokrwiennego mózgu. Różnicowanie opiera się na przebiegu w czasie: aura narasta stopniowo przez minuty i ma charakter objawów dodatnich, jak migotanie czy zygzaki.

Objawy niedokrwienne pojawiają się zwykle nagle, w pełnej postaci, i częściej mają charakter ubytkowy, czyli czegoś brakuje bez poprzedzającego migotania. Rozstrzygnięcie należy do lekarza, a pierwszy taki epizod wymaga pilnej oceny.

Objawy, które wyglądają jak aura, a nią nie są

Nagła zasłona opadająca w polu widzenia jednego oka, deszcz czarnych punktów z błyskami, gwałtowna utrata ostrości widzenia. To obrazy typowe dla problemów w obrębie samego oka, między innymi odwarstwienia siatkówki, i wymagają pilnej oceny okulistycznej.

Silny ból oka z zaczerwienieniem, widzeniem kół tęczowych wokół świateł, nudnościami i twardą gałką to obraz mogący odpowiadać ostremu atakowi jaskry. Jest to stan nagły.

Zaburzenie widzenia z osłabieniem kończyny, opadnięciem kącika ust lub zaburzeniem mowy to podejrzenie udaru. W takiej sytuacji dzwoni się pod 112 i nie czeka się, aż objaw sam minie.

Co zwykle robi lekarz

Podstawą pozostaje wywiad. Kluczowe są cztery informacje: czy objaw dotyczył jednego oka czy połowy pola widzenia, jak szybko narastał, ile trwał i czy pojawił się pierwszy raz. Warto zapisać je od razu po epizodzie, bo szczegóły blakną.

Dalej wchodzi badanie: ocena neurologiczna, badanie okulistyczne z oceną dna oka, pomiar ciśnienia tętniczego. Przy nietypowym obrazie, pierwszym epizodzie po pięćdziesiątym roku życia lub objawach ubytkowych lekarz kieruje na badania obrazowe.

Konsultacja zdalna ma tu swoje granice. Przy stabilnej, wcześniej rozpoznanej migrenie z aurą lekarz oceni zasadność kontynuacji leczenia. Przy pierwszym epizodzie, zmianie charakteru objawów albo dolegliwościach dotyczących jednego oka potrzebne jest badanie na miejscu.

Jedno rozstrzygnięcie warto zapisać wprost: nagła utrata widzenia, opadająca zasłona w polu widzenia, silny ból oka z zaczerwienieniem albo objawy neurologiczne to nie jest sytuacja, w której zamawia się przez internet skierowanie na badanie obrazowe. Liczy się wtedy ta sama doba: ostry dyżur okulistyczny, izba przyjęć albo numer 112, bo skierowanie kupione online niczego w takim stanie nie przyspiesza. Konsultacja zdalna ma sens przy rozpoznanej wcześniej migrenie z aurą i pytaniu o dalsze prowadzenie leczenia.